Kazimierz Jagiellończyk

Kazimierz Jagiellończyk (1447-1492)

Urodzony w 1427 roku młodszy syn Władysława Jagiełły i Zofii z Holszan. W 1440 roku obwołano go na Litwie wielkim księciem. W siedem lat potem koronował się na króla Polski. W 1454 roku w Nieszawie nadał szlachcie większe przywileje rozpoczynając okres demokracji szlacheckiej. W tym samym roku przyjął hołd stanów pruskich, co rozpoczęło trzynastoletnią wojnę z Krzyżakami. Pokojem toruńskim w 1466 roku przyłączono do Polski Pomorze Gdańskie, Prusy Królewskie i Warmię, co przyczyniło się do gospodarczego rozkwitu kraju. Żonaty z Elżbietą z domu Habsburgów miał sześciu synów i siedem córek. Dla najstarszego syna Władysława uzyskał tron czeski (1471 r.) i węgierski (1490 r.). Zmarł w 1492 roku i został pochowany na Wawelu.

Elżbieta Rakuszanka (1436–1505)

1447 - Panowanie Kazimierza Jagiellończyka (do 1492). Unia personalna z Litwą;

1454 - Wojna trzynastoletnia z Krzyżakami (do 1466). Klęska pospolitego ruszenia pod Chojnicami. Przywileje nieszawskie (zakaz zwoływania pospolitego ruszenia bez zgody szlachty);

Medal zaprojektowany został przez wielokrotnie nagradzanego projektanta monet i medali w Polsce – Roberta Kotowicza. W centralnej części oraz wzdłuż dolnej krawędzi awersu widoczna jest kolorowa scena z bitwy pod Chojnicami 1454 roku, przedstawiąjaca starcie z połączonymi siłami Królestwa Polskiego i Związku Pruskiego przeciwko zakonowi krzyżackiemu.

Dynamiczny rysunek doskonale oddaje ruchy walczacych, każdy szczegół ich szat oraz uzbrojenia. Na pierwszym planie obrazu odcina się rzeźbiarski relief o barwie naturalnego srebra. Ukazuje on postać polskiego rycerza szarży ciężkiej kawalerii z mieczem. W górnej części wzoru wzdłuż otoku widnieje napis „BITWA POD CHOJNICAMI 1454”.

Rewers przedstawia kolekcję różnych rodzajów uzbrojenia historycznego typowego dla polskiej armii. Na medalu widoczne są m.in. kirys, hełm, szable, miecze, piki oraz choragiew. W otoku znajduje się nazwa kolekcji „BITWY POLSKIGO ORĘŻA”.

Król Kazimierz 10 lutego 1454 ożenił się z Elżbietą Rakuszanką z Habsburgów, która w przyszłości miała zyskać zaszczytny tytuł Matki Królów dając mu trzynaścioro dzieci, w tym sześciu synów, z których czterech zostało królami.

1456 - Urodził się Jan Łaski (zm. 1531), arcybiskup gnieźnieński, kanclerz wielki koronny;

1457 - Przywileje Kazimierza Jagiellończyka dla Gdańska, Torunia i Elbląga. Zajęcie Malborka przez Polaków (przeniesienie stolicy państwa zakonnego do Królewca). Urodził się Maciej z Miechowa (zm. 1523), kronikarz;

1462 - Zwycięstwo Piotra Dunina nad Krzyżakami w bitwie nad Jeziorem Żarnowieckim;

1443 - Zakup Księstwa Siewierskiego przez biskupa krakowskiego;

1456 - Zakup przez Koronę Księstwa Oświęcimskiego;

1462 - Inkorporacja lennego Księstwa Bełskiego oraz części Mazowsza - ziemi gostynińskiej i rawskiej;

1463 - Zwycięstwo okretów Gdańska i Elbląga nad flotą krzyżacką w bitwie na Zalewie Wiślanym;

1464 - Poddanie przez Krzyżaków zamku w Gniewie;

1466 - Drugi pokój toruński - zakończenie wojny trzynastoletniej z Krzyżakami;

Medal - 500 Lat Pokoju Toruńskiego, Mennica Warszawska, Warszawa, 1966 rok,

 

Wielki mistrz Ludwik von Erlichshausen waha się przed złożeniem podpisu na opatrzonym już pieczęciami dokumencie. Spogląda na stojącego za nim wielkiego szpitalnika Henryka Reusa von Plauen, który jednak zdjął hełm i zsuwa z dłoni rękawice, jakby rezygnował z dalszej walki. Porażkę krzyżaków podkreśla rzucona na posadzkę flaga zakonna. Kazimierz Jagiellończyk, spowity w purpurowy królewski płaszcz z gronostajową peleryną, zasiada na podwyższeniu w otoczeniu doradców i urzędników. Legat papieski Rudolf von Rüdesheim wznosi modły za trwałość podpisywanego pokoju. Jan Długosz - największy kronikarz polskiego średniowiecza - zastygł z gęsim piórem w dłoni. Sprawia wrażenie, jakby układał słowa, które miały znaleźć się w Rocznikach Sławnego Królestwa Polskiego: „I mnie, który piszę te Roczniki, ogarnęła niemała radość z powodu zakończenia wojny pruskiej, zwrotu dawno zabranych ziem oraz przyłączenia Prus do Królestwa, jako że nader boleśnie znosiłem to, że Królestwo Polskie było rozdzierane z dnia na dzień przez różne narody i ludy".

W 1454 r. zostało utworzone województwo pomorskie, które ostatecznie ukształtowało się po II pokoju toruńskim w 1466 r. Było zwyczajowo zaliczane do obszaru Prus Królewskich.

Na mocy II pokoju toruńskiego, inkorporacja przez Koronę, Prus Królewskich z Warmią - reszta Prus zhołdowana (Prusy Krzyżackie). Ziemia lęborsko-bytowska lennem koronnym w rękach książąt zachodniopomorskich.

1467 - Powierzenie przez Kazimierza Jagiellończyka wychowania swoich sześciu synów Władysława. Kazimierza, Jana, Aleksandra, Zygmunta, Fryderyka) Janowi Długoszowi;

1468 - Rozwój Gdańska, ważnego ośrodka handlowego i portowego Polski. Wisła głównym szlakiem handlowym;

Nie sposób nie ująć tu Żurawia gdańskiego. Żuraw - to symbol Gdańska i morskiego charakteru miasta. Żuraw, dawny dźwig portowy - to obok fontanny z Neptunem - najbardziej wyrazisty symbol Gdańska, zabytek jednoznacznie kojarzony z jego morską przeszłością i potęgą. Żuraw jest najstarszym zachowanym dźwigiem portowym w Europie. Został zbudowany w latach 1442-1444 w formie dwóch ceglanych baszt, między którymi zainstalowano drewniany mechanizm dźwigowy. Pełnił potrójną funkcję: dźwigu przeładunkowego, fortyfikacji obronnej i bramy miejskiej.

Poczta specjalna upamiętniajaca szlak handlowy Wisły odbyła się w dniach od 29 kwietnia 2017 r. do 27 maja 2017 r. Przesyłki zostały przetransportowane drewnianymi galarami, Wisłą, na trasie: Kraków - Gdańsk i na trasach pośrednich do Gdańska - zgodnie z załączoną tabelą.
Galara przycumowała na Motławie, w pobliżu statku Sołdek i tam nastąpiło przekazanie przesyłek Pani Elżbiecie Lisieckiej - pracownicy Urzędu Pocztowego Gdańsk 50. Poza przesyłkami, na ręce pracownicy gdańskiej Poczty, przekazana została flaga pocztowa, która przez cały spływu Wisłą była zatknięta na galarze przewożącej Pocztę specjalną.
Korespondencja z nabrzeża do UP Gdańsk 50 została przewieziona przez Panią Elżbietę w asyście flisaka z Krakowa - Pana Jarosława Kałużę.

Inną Pocztą Specjalną trasą Wisły jest Poczta Rzeczna organizowana w dniu 30.06.2002 roku z okazji XXXIV Międzynarodowych Igrzysk Szkolnych Płock 2002 oraz 120. rocznicy Płockiego Towarzystwa Wioślarskiego:

Przewóz na trasie Płock – Nowy Duninów – Płock

Z portalu:

https://tczew.naszemiasto.pl/specjalna-poczta-wodna-mamy-nie-lada-gratke-dla-milosnikow/ar/c1-7730817

Katalog Znaków Pocztowych:

1470 - Przybycie do Polski włoskiego humanisty Filippa Buonaccorsiego (zwanego Kallimachem), objęcie przez niego stanowiska wychowawcy synów królewskich;

1471 - Objęcie tronu czeskiego przez najstarszego syna Kazimierza Jagiellończyka - Władysława. Niudana próba objęcia przez Jagiellonów władzy na Węgrzech;

1473 - Pierwsza drukarnia w Polsce (Kaspra Straube, w Krakowie), pierwszy druk - kalendarz na rok następny. Urodził się Mikołaj Kopernik (zm. 1543), astronom, lekarz, ekonomista;

Na stronie czwartej niniejszego artykułu przedstawiam dwie poczty okolicznościowe konną i dyliżansową z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. Ilość przesyłek szczególnie poczty dyliżansowej jest ogromna i pod datą urodzin Mikołaja Kpernika trochę by to kolidowało. Dwie pozostałe poczty: balonową i szybowcową z tej okazji opisałem na drugiej stronie internetowej Poczta balonowa - Epopeja Balonowa - Witaj 

Na stronie piątej tego artykułu przedstawiam postać Mikołaja Kopernika na banknotach

Bardzo dużo jest walorów filatelistycznych związanych z Mikołajem Kopernikiem. Przegladając różne broszury filatelistyczne doszedłem do wniosku, że trzeba by było stworzyć całkiem nowy rozdział poświęcony tej postaci. Uznałem, iż bardziej atrakcyjnym pokazaniem obchodów 500-rocznicy urodzin astronoma będą oryginalne zdjęcia robione podczas obchodów "Dni Kopernikowskich" dla nieistniejącej już gazety.

Jeden z naszych najsłynniejszych kopernikologów prof. Marian Biskup, ogląda książki nadesłane z Upsali. Z prawej mgr Janina Huppenthal.

Autograf Mikołaja Kopernika na jednej z książek nadesłanych z Upsali.

Książki będące własnością Mikołaja Kopernika nadesłane z Upsali.

Fragment wytłaczanej okładki jednej z książek Mikołaja Kopernika kupionej podczas studiów w Krakowie. W prawym górnym rogu Jagielloński Orzeł Biały.

W Toruniu została wykonana gigantyczna kompozycja plastyczna ku czci Mikołaja Kopernika., dzieła polskiego artysty plastyka, Stefana Knappa. Toruńska kompozycja wykonana w metalu i powleczona barwioną porcelaną ozdabia frontom gmachu nowej auli uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika.

Podczas uroczystości składania wieńców pod pomnikiem Mikołaja Kopernika. Od lewej: Józef Tajchman, Janusz Groszkowski i Franciszek Szlachcic.

Średniowieczny obraz świata - reprodukcja z książki "Mikołaj Kopernik - człowiek i myśl".

Popiersie Mikołaja Kopernika z sali muzealnej zamku olsztyńskiego.

Za pomoca takich przyrządów badał niebo.

Najwspanialszym zabytkiem Torunia jest gotycki ratusz - najstarsza tego typu budowla w Polsce. Na rynku przed ratuszem stoi od 1853 roku pomnik Mikołaja Kopernika.

Toruń - pogwarka u stóp wielkiego astronoma.

Stołeczny pomnik Mikołaja Kopernika w 500 rocznicę jego urodzin.

18 lutego 1973 roku w Liceum Ekonomicznym w Białymstoku odsłonięto statuę Mikołaja Kopernika. Projektantem i wykonawcą był znany białostocki rzeźbiarz Stanisław Wakulinski. Pomnik ustawiono w hallu głównym szkoły.

Świetlna iluminacja Pomnika Mikołaja Kopernika i Pałacu Staszica w Warszawie, przed którym znajduje się pomnik.

W muzeum Techniki PKiN w Warszawie czynna była wystawa "Mikołaj Kopernik - życie, myśl, dzieło". Na zdjęciu teleskop lustrzany (skonstruowany w 1703 roku) ze zbiorow drezdeńskich.

W rodzinnym mieście Mikołaja Kopernika, Toruniu, zainaugurowano obchody roku kopernikowskiego. Podczas uroczystej akademii w nowej auli Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika przemawiał Janusz Groszkowski.

Obserwatorium astronomiczne Archenhold w Berlinie należy do najbardziej znanych na świecie. W ramach obchodów Roku Kopernikowskiego zorganizowano tu szereg wykładów i odczytów popularno-naukowych o życiu i działalności wielkiego polskiego astronoma. Na zdjęciu kolejna grupa zwiedzających w hallu wejściowym obserwatorium. Urządzono tu wystawę ilustrujacą wielkie odkrycia w astronomii.

W Toruniu, w kamienicy, w której mieszkał Mikołaj Kopernik, czynna jest stała ekspozycja poswięcona Wielkiemu Astronomowi., zorganizowana przez Muzeum Okręgowe. Zwiedzającym, poznania epoki kopernikowskiej ułatwiają także stroje toruńskich mieszczan z tego okresu. Na zdjęciu uczennnice Toruńskiego Technikum Odzieżowego w stylowych strojach własnoręcznie wykonanych, w stylowym wnętrzu kamieniczki Kopernika.

Pochód młodzieży w strojach historycznych podczas inauguracji uroczystości kopernikowskich w Toruniu.

Dla uczczenia 500 rocznicy urodzin wielkiego uczonego Mikołaja Kopernika, otwarta został w stolicy NRD wystawa polskiej książki naukowej.

Z inicjatywy Kujawsko-Pomorskiego Towarzystwa Kulturalnego oraz Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego "Pojezierze" wybity został medal upamiętniający 500 rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Autorem projektu była artysta plastyk Barbara Romańczuk. Na rewersie napis "Społeczny Ruch Kulturalny Warmii, Mazur, Kujaw i Pomorze w hołdzie Kopernikowi".

Widok na wieś Koperniki - miejsce rodowe przodków Mikołaja Kopernika.

Interesyjącym akcentem plastycznym przed wejściem do budynku Planetarium w Olsztynie była kompozycja Stefana Knappa, malarza polskiego pochodzenia zamieszkałego w Anglii.

Zamek kopernikowski w Olsztynie od 1945 roku jest siedzibą Muzeum Mazurskiego, który dysponuje bogatymi zbiorami z zakresu archeologii, historii, sztuki, piśmiennictwa i przyrody. Odrębny dział stanowią pamiątki po Mikołaju Koperniku, prezentowane w dawnej komnacie wielkiego astronoma i w zamkowym krużganku. Na zdjęciu dzieło "Missale Romanum" wystawione w sali Mikołaja Kopernika.

Dom Mikołaja Kopernika.

550. rocznica urodzin Mikołaja Kopernika – medal upamiętniajacy wszechstronnie uzdolnionego polskiego uczonego.

 

Medal pamiątkowy z okazji 500-lecia urodzin Mikołaja Kopernika (1473–1973)

 

Mikołaj Kopernik / UMK Toruń - J. Stasiński, dedykowane pudełko, wymiary 98x97 mm

 

Nicolaus Copernicus - wydany przez Centrum Promocji i Informacji UMK, Grzegorz Maślewski, Mennica, 70 mm, nakład 200 szt z błędną datą urodzin. Wg literatury nakład został zniszczony.

 

Medal pamiątkowy: Nicolaus Copernicus – Veritas in omnibus quaerenda est

 

Projekt: Grzegorz Maślewski 

Rok wybicia: 2013 

Materiał: brąz 

Forma: medal dwustronny, klasyczny

Nakład 200 szt z błędną datą urodzin.

 

Awers – Portret Kopernika i historia błędu

 

Centralny motyw: Profilowy relief Mikołaja Kopernika, ukazany z powagą i skupieniem, w stylu renesansowym. Twarz zwrócona ku przyszłości, jakby w akcie duchowego wglądu.

 

Na medalu THORUNENSIS 1475 – 1543 – błędna data urodzenia, która powinna brzmieć 1473. Ten błąd, choć pozornie drobny, podważa historyczną dokładność i przypomina o konieczności czujności w przekazie edukacyjnym.

 

Dolny łuk: NICOLAUS COPERNICUS – łacińska forma imienia uczonego.

 

Według dostępnych informacji, egzemplarze z błędną datą zostały wycofane lub zniszczone, co czyni medal unikatowym — świadectwem procesu korekty, czujności historycznej i wartości dokumentacyjnej. Może być traktowany jako artefakt edukacyjny, przypominający, że nawet w upamiętnianiu prawdy mogą zdarzyć się pomyłki, które same w sobie stają się lekcją.

 

Rewers – Veritas in omnibus quaerenda est

 

Kompozycja: Centralny wypukły dysk otoczony pierścieniem stylizowanych płomieni — dynamicznych, rytmicznych, przypominających promienie słoneczne lub ogień poznania.

 

Inskrypcja: VERITAS IN OMNIBUS QUAERENDA EST – „Prawda musi być poszukiwana we wszystkim.” To motto stanowi duchowe i epistemologiczne przesłanie medalu — echo kopernikańskiego aktu odwagi intelektualnej.

Symbolika:

 

Płomienie jako metafora światła poznania, duchowego przebudzenia i nieustannego ruchu ku prawdzie.

Dysk centralny jako jądro prawdy, centrum duchowe, wokół którego krąży energia poznania.

 

Ten medal, wybity w 2013 roku według projektu Grzegorza Maślewskiego, łączy w sobie portret Mikołaja Kopernika – toruńskiego wizjonera, który przesunął granice poznania – z duchowym przesłaniem o nieustannym poszukiwaniu prawdy. Egzemplarz z błędną datą urodzin (1475 zamiast 1473), choć wycofany z obiegu, stanowi dziś unikatowe świadectwo procesu korekty i wartości dokumentacyjnej. Płomienie na rewersie nie tylko przypominają promienie słoneczne, ale też symbolizują ogień intuicji, który prowadzi ku odkryciom. W czasach zamętu i dezinformacji, przesłanie Kopernika pozostaje aktualne: prawda nie jest dana – musi być odnajdywana w każdym wymiarze życia.

 

W epoce Kopernika prawda wymagała odwagi wobec dogmatu. Dziś wymaga odwagi wobec algorytmu. Wtedy była ryzykiem samotnego myślenia. Dziś jest ryzykiem bycia niepopularnym. Ale zawsze — i wtedy, i teraz — prawda musi być poszukiwana we wszystkim: w nauce, w relacjach, w historii, w duchowości, w sztuce. Nawet w błędach. Nawet w medalach.

 

Kopernik nie tylko przesunął Słońce do centrum układu planetarnego. Przesunął też centrum poznania — z dogmatu ku obserwacji, z tradycji ku doświadczeniu. Jego prawda nie była wygodna. Była samotna, kontrowersyjna, niebezpieczna. Wymagała ciszy, skupienia, odwagi, by myśleć inaczej niż wszyscy.

 

Dziś — prawda jako akt odwagi wobec systemu. Nie walczymy już z dogmatem kościelnym, lecz z algorytmem, który karmi nas tym, co chcemy słyszeć. Prawda nie jest już ukryta w księgach — jest rozproszona w sieci, zagłuszona przez emocje, przez polaryzację, przez szybkość. Szukanie prawdy to dziś ryzyko bycia niepopularnym, wyjścia poza bańkę, poza nurt, poza kliknięcie.

 

W relacjach — prawda to nie tylko szczerość. To zdolność widzenia drugiego człowieka takim, jakim jest, nie takim, jakim chcielibyśmy, by był. To odwaga, by nie udawać, by nie grać. To gotowość do konfrontacji z własnymi iluzjami.

 

W duchowości — prawda nie jest dogmatem. Jest światłem. Jest obecnością. Jest tym, co pozostaje, gdy znikają słowa. Duchowe szukanie prawdy to nie tylko modlitwa czy medytacja, ale też praktyka uczciwości, empatii, przejrzystości.

 

Ten medal z błędną datą urodzin Kopernika nie jest pomyłką do ukrycia. Jest artefaktem, który mówi: prawda wymaga korekty. Jest świadectwem, że nawet w upamiętnianiu prawdy można się pomylić — i że warto to zauważyć, nazwać, włączyć w opowieść. Bo prawda nie jest perfekcją. Jest procesem. Jest drogą.

 

 

 

Medal pamiątkowy: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu – projekt J. Stasiński.

 

Historia medalu jest bardzo ciekawa. Orest Paszkowycz w swojej flagowej książce o kopernikaliach lokuje ten medal w roku 1973.

 

Ale chyba nie jest to możliwe, gdyż medale Stasińskiego z '73 numerowane są OPUS-em 57x - 62x, a ten medal, to OPUS 1043, co lokuje go w roku 1980. Medal na pewno zamawiany był przez Uniwersytet Kopernika w Toruniu, a skoro jest to rok 1980, to musiała to być 35 rocznica założenia uniwersytetu.

 

Awers: Portret Mikołaja Kopernika w klasycznym profilu, osadzony w formie zaokrąglonego rombu. Twarz skupiona, szlachetna, z wyraźnym modelunkiem szat, przywołuje obraz uczonego w chwili kontemplacji kosmosu. Napis „MIKOŁAJ KOPERNIK” podkreśla uniwersalność jego dziedzictwa — bez dat, bez granic, ponadczasowo.

 

Rewers: Centralny motyw rozbłysku słonecznego — dynamiczne promienie rozchodzące się z jednego punktu, jak idea heliocentryzmu, która rozświetliła mroki średniowiecznego myślenia. Napis okalający: „UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU” — instytucja, która kontynuuje misję poznania, dialogu i duchowej odwagi. Forma nieregularna, organiczna, jakby wyrzeźbiona przez czas i światło.

 

Autor: J. Stasiński — medalier, który łączy klasyczną formę z nowoczesną ekspresją. Jego projekt oddaje nie tylko hołd Kopernikowi, ale też wizję uniwersytetu jako miejsca, gdzie nauka spotyka się z duchowością.

 

Symbolika: Medal jako całość stanowi pomost między przeszłością a przyszłością — między rewolucją myślenia a współczesnym światłem wiedzy. Promienie słońca to nie tylko układ planetarny, ale też metafora rozchodzącej się prawdy, odwagi i partnerstwa w poznaniu.

 

Przesłanie medalu Kopernika w XXI wieku – światło odwagi i partnerstwa.

 

W dzisiejszym świecie, pełnym dezinformacji i lęku przed zmianą, profil Kopernika staje się symbolem odwagi myślenia niezależnego. To twarz człowieka, który odważył się spojrzeć w niebo inaczej — nie dla sławy, lecz dla prawdy. Współczesny przekaz? 

 

„Nie bój się myśleć inaczej. Prawda może być rewolucyjna, ale zawsze potrzebna.”

 

Promienie słońca to dziś nie tylko metafora wiedzy, ale też nadziei, współpracy i globalnego dialogu. Uniwersytet jako instytucja nie tylko kształci, ale też łączy ludzi ponad granicami, kulturami, ideologiami. 

 

„Wiedza to światło, które nie zna granic. Partnerstwo to nowa orbita ludzkości.”

 

W epoce cyfrowej, gdzie wszystko jest algorytmiczne, ta forma przypomina, że prawdziwa mądrość jest żywa, niedoskonała, ludzka. 

 

„Nie szukaj doskonałości – szukaj sensu.”

 

W czasach kryzysu klimatycznego, wojen, duchowego zagubienia — ten medal może być znakiem powrotu do źródeł: do odwagi myślenia, do światła wiedzy, do duchowego partnerstwa. Kopernik nie tylko przesunął Ziemię z centrum — on przesunął człowieka ku pokorze wobec wszechświata.

 

1475 - pierwsze teksty drukowane po polsku (trzy modlitwy: Wierzę w Boga, Ojcze nasz, Zdrowaś Mario). Pierwsza drukowana w Polsce książka: Opus restitutionum (po łacinie);

Układ alfabetyczny narzucił umieszczenie druku polskiego wykonanego przez Kaspra Elyana wśród wytworów oficyn niemieckich i włoskiej (K. Elyan znany jest w Polsce dzięki umieszczeniu w jednym z dzieł, wyd. w r. 1475 pierwszego fragmentu tekstu polskiego).

Pierwszą drukarnię na Dolnym Śląsku założył Kasper Elyan z Głogowa. 9 października 1475 r. wyszło z jego oficyny łacińskie dzieło Statua synodalia episcoporum Vratislaviensium. W tym łacińskim dokumencie zamieszczono polskie teksty modlitw: Ojcze nasz, Zdrowaś Mario i Wierzę w Boga Ojca.

Kasper Straube zapisał się w polskich kronikach jako pierwszy polski drukarz, a Polska jako siódma z kolei rozpoczęła druk książek techniką Gutenberga. Druki Kaspera Straube nie odznaczają się wyjątkowym poziomem typograficznym ani jakością wykonania. Stawiają jednak Polskę wśród tych państw europejskich, które jako pierwsze wdrożyły nową sztukę drukarską.

Pierwszy polski tekst wydrukowany został już w 1475 r. we Wrocławiu. To niezwykle udane dzieło drukarskie (w języku łacińskim), zdecydowało o szybkim już rozpowszechnieniu się druku w Europie.

Medal: 500 lat drukarstwa w Polsce
Średnica: 52 mm
Waga: 67,65 g
Artysta plastyk - projektant: Elżbieta Kryżyńska
Awers: Poziomo dwa walce drukarskie. Na dolnym prostokąt z napisem: 500 LAT/DRUKARSTWA/W   POLSCE i wygięta gałązka laurowa.
Rewers: Na tle różnej wielkości prostokątów w środku poziomo napis: POLSKA/RZECZPOSPOLITA/LUDOWA.
Niesygnowany.
Materiał: Tombak patynowany.
Rok wydania: 1974 szt. 104, wznowienie 1977 szt 120 oraz 1978 szt 500.
Wykonawca: Mennica Warszawska.

1476 - Wizyta Kazimierza Jagiellończyka w Prusach Królewskich, rozszerzenie zasięgu prawa polskiego na te tereny;

1477 - Praca (do 1489) nad ołtarzem głównym w Krakowie norymberskiego rzeźbiarza Wita Stwosza;

1478 - Zjednoczenie Pomorza Zachodniego przez księcia Bogusława X. Układ pokojowy między Polską a Brandenburgią. Wojna z Krzyżakami zwana popią (do 1479, złożenie hołdu przez wielkiego mistrza);

1481 - Spisek możnych kijowskich przeciwko Kazimierzowi Jagiellończykowi;

1482 - Najazd Tatarów krymskich na Kijów, spalenie miasta;

1483 - Urodził się Jan Benedykt Solfa (zm. 1564), lekarz, autor dzieł poswięconych chorobom zakaźnym;

1484 - Śmierć w Grodnie królewicza Kazimierza (kanonizowanego w 1602, patrona Litwy). Relikwiarz św. Barbary z katedry w Gnieźnie;

Awers – Przy postaci u dołu herby Korony i Litwy. W otoku napis: + ŚWIĘTY + KAZIMIERZ + 1484-1984
Rewers - Stylizowane lilie na tle gotyckiego krzyż. W otoku napis: + OBROŃCA UCIŚNIONYCH + OJCIEC UBOGICH + CZCICIEL MARYJI
Sygnatura - K.PISKORSKA - na rewersie
Projekt - Katarzyna Piskorska
Technika - Bity ø 60 mm.
Materiał - Tombak patynowany
Wykonanie - Veritas  ZZG Częstochowa

14 grudnia 1959 r. Watykan wydał dwa znaczki o identycznym wzorze, upamiętniające 500. rocznicę urodzin św. Kazimierza (1458–1484), patrona Litwy. Seria obejmuje 50-lirowe wartości sjena i 100-lirowe wartości ciemnozielone.

Horyzontalny wzór znaczka zawiera wizerunek św. Kazimierza otoczony inskrypcją „S. Casimirvs, Primarivs Lithvaniae Patronvs, 1458–1958” (St. Casmir, pierwszy patron Litwy). Przedstawiono także fasadę katedry w Wilnie i wieżę Giedymina. „Post Vaticane” pojawia się na dolnej krawędzi znaczka, podobnie jak znaki wartości. Zawiera znak wodny Krzyża Świętego Piotra. Litewski artysta Vytautas Kazimieras Jonynas zaprojektował znaczek, a A. Quieti go wygrawerował.

1485 - Wyprawa Kazimierza Jagiellończyka do Mołdawii. Uznanie przez hospodara mołdawskiego Stefana zwierzchnictwa Polski;

1487 - Najazd Tatarów, zwycięstwo królewicza Jana Olbrachta w bitwie pod Kopystrzyniem. Zawarcie przez Mołdawię układu z Turcją, ograniczającego polskie wpływy;

1488 - Przybycie do Polski niemieckiego humanisty Konrada Celtisa (pozostał do 1491);

1490 - Początek sporu Władysława Jagiellończyka, władcy Czech, z jego młodszym bratem Janem Olbrachtem o koronę węgierską. Monstrancja z Wieliczki;

1491 - Objęcie tronu węgierskiego przez Władysława Jagiellończyka. Najazd Mongołów. Zwycięstwo Polaków w bitwie pod Zasławiem;

1492 - Śmierć Kazimierza Jagiellończyka. Panowanie Aleksandra Jagiellończyka na Litwie, a Jana Olbrachta w Koronie (do 1501). Zerwanie polsko-litewskiej unii personalnej. Przebudowa Collegium Maius w Krakowie (do 1497);

Przesyłki okolicznościowe poczty konnej, zorganizowanej w trzech etapach w latach 1971, 1972, 1973 roku z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.

W 1973 roku cała Polska, a chyba nawet cały świat, obchodzili 500 lecie urodzin Mikołaja Kopernika. Z tej okazji szkoły, organizacje i różne instytucje przygotowywały liczne imprezy, mające uczcić pamięć wielkiego astronoma. Poczta uczciła ten rok poprzez przesłanie przesyłek listowych między innymi pocztą dyliżansową. Poczta dyliżansowa kursowała „Szlakiem Kopernika” z Olsztyna do Krakowa.

Z Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu wypożyczony został mieszczący 9 pasażerów dyliżans, jeden z 25 pojazdów typu Berline mit Coupé Cesarskiej Poczty Niemieckiej z 1873 r., wykonanych w latach 1938-1939.

 

Pocztę obsługiwali pocztylion, stangret i trębacz ubrani w stroje historyczne uszyte w pracowni Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie.

 

Z tej okazji wydano okolicznościowe koperty, na których z dołu po lewej stronie wydrukowano ilustracje w 2 kolorach: brązowym i niebieskim, na których umieszczono widok dyliżansu z napisem „Poczta Dyliżansowa w 500-lecie urodzin Mikołaja Kopernika”. Na przesyłanych listach naklejane były nalepki poczty dyliżansowej kasowane stempelkami w kolorze fioletowym z oznaczeniem trasy. 

 

Arkusik nalepek.

 

 

Znaczki pocztowe były stemplowane w każdej miejscowości, każdorazowo innym kasownikiem.

 

Na uwagę zasługuje fakt, że pierwszych 8 stempli pocztowych (Olsztyn, Dobre Miasto, Lidzbark Warmiński, Pieniężno, Braniewo, Frombork, Elbląg do Malborka) zaprojektowano różnorodnie, następne 27 stempli od Sztumu do Krakowa jednakowo, z tą tylko różnicą, że każdorazowo wstawiana była oczywiście inna data dzienna oraz herb danej miejscowości. Poczta przewiozła w sumie ponad 200 tysięcy listów.

 

Projektantem całości, w tym wszystkich stempli pocztowych był olsztyński filatelista Witold Salmonowicz, ówczesny wiceprezes Klubu PZF „Copernicana”.

 

Z okazji przejazdu Dyliżansu Pocztowego w każdej z miejscowości organizowane były imprezy, nawiązujące do głównej idei – 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.

 

W kwietniu 1972 roku Wanda Tomaszewska – toruńska graficzka, specjalizująca się w technice drzeworytu, zaprojektowała znaczki i ilustracje do kartek pocztowych nawiązujących do życia i działalności M. Kopernika, emisji „Na szlaku Kopernika”.

 

Projekty znaczków przedstawiały herby ważniejszych miejscowości znajdujących się na szlaku przejazdu dyliżansu pocztowego, organizowanego w ramach obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika, a ilustracje kartek ukazywały zabytkowe budowle bądź sceny rodzajowe.

 

Emisję otwiera kartka ze znaczkiem z herbem Torunia, która pokazuje scenę narodzin najmłodszego syna Koperników – Mikołaja w 1473 roku.

 

 

Kartkę ze znaczkiem z herbem Bydgoszczy ilustruje XVI-wieczna panorama miasta z obserwatorium astronomicznym Ojca Bartłomieja.

 

 

Z herbem Krakowa – wnętrze pracowni astronomicznej na krakowskiej Alma Mater w 1494 roku, zwiedzanej przez młodego Mikołaja i żaków.

 

Na główny plan wysuwają się takie przyrządy: kwadrant słoneczny, służący do wyznaczenia nachylenia ekliptyki do równika niebieskiego; astrolabium pierścieniowe – najbardziej złożony instrument dawnej astronomii, pozwalający mierzyć długość i szerokość ekliptyczną gwiazd i planet; przyrząd lub trójkąt paralaktyczny (trikwetrum), którym można określić odległość zenitalną ciała niebieskiego, a który wykorzystywano do wyznaczenia parakalsy Księżyca.

 

Były one przekazane przez Marcina Bylicę - astronoma i astrologa - w testamencie dla Akademii Krakowskiej gdzie swój bogaty księgozbiór i instrumenty przekazał jako dar.

 

Był on wychowankiem Akademii Krakowskiej; 1463 wykładał astronomię na uniwersytecie w Padwie, 1463/64 — astrologię na uniwersytecie w Bolonii, od 1466 przebywał na Węgrzech jako profesor Academie Istropolitanae, a następnie Akademii w Budzie; wraz z Regiomontanusem opracował tablice astrologiczne (Tabulae directionum);

 

 

Kolejna kartka to Zamek nad Łyną w Olsztynie wzmocniony przez Kopernika w 1520 roku przed napaścią wojsk krzyżackich.

 

 

Kartka z herbem Lubawy – pokazuje scenę powitania Retyka z Wittenbergi przez Mikołaja Kopernika.

 

 

Następna kartka to z herbem Grudziądza – widok zamku i portret Kopernika oraz napis „1526 r. Rozprawa o monecie”.

 

 

Ostatnia z emisji ze znaczkiem z herbem Chełmna, na ilustracji ukazuje budynek pierwszego Gimnazjum w mieście.

 

 

 

Mikołaj Kopernik na banknotach.

 

Wizerunek Mikołaja Kopernika wielokrotnie umieszczano na polskich znakach pieniężnych – obiegowych oraz kolekcjonerskich monetach i banknotach. Postać Kopernika stanowi także motyw przewodni wielu niezrealizowanych projektów.

 

Rok 2023 ogłoszono Rokiem Mikołaja Kopernika, przypada w nim bowiem 550. rocznica urodzin i 480. rocznica śmierci Kopernika. To znakomita okazja do przypomnienia wybranych wizerunków autora „O obrotach sfer niebieskich”, które widnieją na polskich banknotach również tych fantazyjnych.

 

Banknot 100 złotych z 1969 roku.

 

Na awersie portret Mikołaja Kopernika z muzeum we Fromborku.

 

Rewers - Pomnik Mikołaja Kopernika stoi na toruńskim Rynku, w cieniu  gotyckiego Ratusza Staromiejskiego. To jedno z najczęściej fotografowanych miejsc w mieście, a także punkt spotkań mieszkańców i turystów. Mikołaj Kopernik ubrany  jest w togę profesorską. W swojej prawej ręce trzyma tzw. sferę armilarną. Jest to przyrząd, który wyglądem przypomina sferę niebieską, a służy do wyznaczania współrzędnych równikowych i eliptycznych. Palcem lewej dłoni wskazuje na obiekt swoich zainteresowań czyli niebo. Aby nikt nie miał wątpliwości, napis na pomniku głosi, że to Nicolaus Copernicus Thorunensis. Terrae motor, Solis Caelique stator czyli Mikołaj Kopernik Torunianin. Ruszył Ziemię, wstrzymał słońce i niebo.

 

Mikołaj Kopernik, patrzący z góry na to co dzieje się na toruńskim rynku, już nie raz był świadkiem i bohaterem ciekawych wydarzeń. To w tym miejscu władze Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oddają cześć i szacunek swojemu patronowi w każdą rocznicę jego urodzin, a dzieje się to 19 lutego.

 

Pomnik został odsłonięty w 1853 roku.

 

Po lewej stronie banknotu mamy schemat ruchu obiegowego Ziemi, gdzie Ziemia obiega Słońce po drodze zwanej orbitą – ma ona elipsy, której jednym z ognisk jest Słońce;

 

Po prawej stronie widzimy planetę Ziemia, która przechodzi przez punkt nazywany peryhelium. Oznacza to, że znajduje się możliwie najbliżej naszej dziennej gwiazdy. Od Słońca będzie dzielić nas dystans 147,1 milionów kilometrów.

 

 

 

Banknot o nominale 1000 zł.

 

Banknot zaprojektowany przez Henryka Tomaszewskiego i Juliana Pałkę (wydrukowany z datą emisji 29 października 1965 r.) wprowadzono do obiegu na początku czerwca 1966 r. Emisja nowego banknotu towarzyszyła obchodom tysiąclecia Państwa Polskiego, celebrowanego przez władze w kontrze do kościelnych uroczystości milenijnych. Pieniądzem tym posługiwano się aż do końca 1978 r.

 

Na przedniej stronie banknotu projektanci przedstawili podobiznę Mikołaja Kopernika, wzorowaną zapewne na portrecie autorstwa Jeremiasza Falcka z 1644 r. Na odwrotnej stronie zaprezentowali fragment reprodukcji ilustrującej kopernikańską teorię heliocentryczną, pochodzącej z wydanego w 1661 r. dzieła kartografa Andreasa Cellariusa. Dzięki temu artyści wzbogacili projekt banknotu o niezwykle barwny model astronomiczny, prezentujący Ziemię i planety krążące wokół Słońca.

 

 

 

Projekt nominału 500-złotowego z datą 2 stycznia 1971 r. Wizerunek uczonego na przedniej stronie banknotu wzorowano na portrecie Kopernika wykonanym przez nieznanego artystę prawdopodobnie pod koniec XVI w. Obraz ten jest obecnie prezentowany w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu (tzw. portret toruński). Przedstawia astronoma o wyrazistych rysach, z ciemnymi falującymi włosami. Charakterystyczne są tu niesymetryczne oczy Kopernika – lewe oko znajduje się niżej niż prawe. 

 

Na odwrotnej stronie projektu banknotu umieszczono widok toruńskiej starówki od strony Wisły, co stanowi nawiązanie do miejsca urodzenia uczonego.

 

 

 

Projekt, 1000 zł, 2 stycznia 1973 r., proj. Andrzej Heidrich.

 

Artysta inspirował się portretem z toruńskiego ratusza, a do postaci astronoma dodał kwiat konwalii – uznawany za symbol wiedzy i sztuki medycznej, często umieszczany obok wizerunków „znakomitych mężów celujących wiedzą i uczonością”.

 

Na przedniej stronie banknotu widać również astrolabium Kopernika – instrument wykorzystywany w astronomii do wyznaczania położenia ciał niebieskich. 

 

Na odwrotnej stronie projektu artysta przedstawił fragment drzeworytu z wizerunkiem północnej półkuli nieba, pochodzący ze starożytnego dzieła Aratosa z Soloj „Phaenomena – o znakach niebieskich”.

 

 

 

Najbardziej znane Polakom oblicze Mikołaja Kopernika znalazło się na projekcie przygotowanym przez Andrzeja Heidricha. Był to – utrzymany w tonacji żółtej i niebieskiej – obiegowy banknot o nominale 1000 zł, z datą emisji 2 lipca 1975 r. 

 

Wizerunek astronoma na przedniej stronie banknotu wzorowany jest na portrecie toruńskim. 

 

Na odwrotnej stronie artysta zilustrował Układ Słoneczny według teorii heliocentrycznej: z centralnie usytuowanym Słońcem, wokół którego – jak na rycinie Cellariusa – po eliptycznych orbitach krąży sześć planet. Po lewej stronie widać także fragment astrolabium. Banknot 1000-złotowy z Kopernikiem pozostawał w obiegu przez ponad 20 lat. Wycofano go dopiero z końcem 1996 r., po denominacji złotego.

 

 

 

Projekt bez daty, 100 zł, proj. Zbigniew Kaja.

 

Projekt banknotu o nominale 100 zł został utrzymany w odcieniach intensywnego fioletu, granatu i szarości. 

 

Na przedniej stronie biletu widnieje popiersie Kopernika wzorowane na portrecie toruńskim, prezentowane jednak w odważnej autorskiej interpretacji artystycznej. 

 

Na odwrotnej stronie banknotu ukazano, w kubistycznej formie, scenę przedstawiającą astronoma i dwie towarzyszące mu postacie. Uczony w jednej ręce trzyma model sfery niebieskiej, a drugą chwyta inny model, niesiony przez postać trzymającą klucze. Klucze stanowią tu niejako znak wtajemniczenia i dostępu do wiedzy, który utorowała rewolucyjna teoria kopernikańska.

 

 

 

Banknot pamiątkowy 550 koperników poświęcony wielkiemu warmiakowi Mikołajowi Kopernikowi w 550 rocznicę urodzin.

 

Wydany 8 listopada 2022 r. przez Starostwo Powiatowe w Olsztynie we współpracy z Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Muzeum Mikołaja Kopernika, Powiatem Olsztyńskim i Światowym Kongresem Kopernikańskim. Walor wydrukowany przez Zakład Poligraficzny Spręcograf s.c., w nakładzie 4 000 sztuk na cele promocyjne.

 

Projektant: Krzysztof Matys

 

 

 

Republika Słowacka. Projekt autorstwa Mateja Gábriša. Banknot kolekcjonerski z okazji 550. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.

 

Podłoże: papierowe ze znakiem wodnym na całej powierzchni, w postaci geometrycznych wzorów oraz mikrowłóknami; Wymiar: 157 x 86 mm; Seria MK (Mikołaj Kopernik) w nakładzie 400 sztuk; seria PL (Polska, przeznaczona na polski rynek) w nakładzie 200 sztuk; seria MG (Matej Gábriš) w nakładzie 300 sztuk, z tego 200 numerowych sztuk znajdzie się roczniku.. Data wydania: (13) styczeń 2023 r. W opisie pamiątki autor przypisuje Kopernikowi niemieckie pochodzenie.

 

Na przedniej stronie portret z imieniem i nazwiskiem oraz latami życia Mikołaja Kopernika. W tle rycina miasta (Toruń) związanego z Kopernikiem, tekstu naukowego z ryciną kopernikowskiej wizja Wszechświata w „De revolutionibus orbium coelestium” oraz elementów astronomicznych. Po lewej stronie napis „nieobiegowy / banknot / kolekcjonerski”. Nominał 550 nawiązujący do rocznicy; Seria i numer.

 

Na tylnej stronie dom Kopernika w Toruniu, stylizowana rycina Układu Słonecznego na rozetowym tle, przyrząd astronomiczny trikwetrum; Nominał 550 nawiązujący do rocznicy, napis okolicznościowy. Na dole nota „NON-NEGOTIABLE 550 / ART ONLY GABRISNOTE” i rok emisji „2023”.

 

 

 

Frombork. Banknot wyemitowane przez Urząd Miasta i Gminy Frombork i wydrukowany przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych S.A. Banknot wydany z okazji 700–lecia nadania Fromborkowi praw miejskich,

 

Nominał 20 koperników, nakład 2 000 sztuk, emisja 1 stycznia 2010 r. Banknot o wartości 20 złotych mógł być używany od 1 stycznia do 28 lutego 2010 r. do regulowania należności za towary lub usługi w placówkach handlowych, gastronomicznych i usługowych na terenie Fromborka, które przystąpiły do akcji promocyjnej, Na przedniej stronie „tradycyjny” portret Kopernika.

 

 

 

Frombork. Banknot wyemitowane przez Urząd Miasta i Gminy Frombork i wydrukowany przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych S.A. Banknot wydany z okazji 700–lecia nadania Fromborkowi praw miejskich.

 

Nominał 15 koperników, nakład 2 500 sztuk, emisja 1 maja 2010 r. Bon o wartości 15 złotych mógł być używany od 1 do 31 maja 2010 r. do regulowania należności za towary lub usługi w placówkach handlowych, gastronomicznych i usługowych na terenie Fromborka, które przystąpiły do akcji promocyjnej, Na przedniej stronie portret Kopernika według rekonstrukcji Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji.

 

 

 

Banknot 100 zł z 1962 roku, gdzie rewers banknotu przedstawia fragment mapy nieba z gwiazdozbiorem.

 

 

 

Banknot 50 zł z 2007 roku, gdzie na rewersie znajduje się instrument armilarny czyli klasyczny przyrząd astronomiczny obrazujący ruch ciał niebieskich na nieboskłonie. Znany i wykorzystywany od starożytności obowiązkowy rekwizyt astronoma widoczny na każdym pomniku Kopernika, który w jego centrum umieścił zamiast Ziemi Słońce.

 

 

 

Banknot 20 zł z 1963 roku, gdzie na rewersie jest fragment miasta Torunia z czasów Mikołaja Kopernika.