Z tak wysoko postawioną techniką jaka dzisiaj istnieje, a przy tym pogoni za pieniędzmi, zaszczytami, człowiek nie ma czasu na konfrontację, analizę życia. Innymi słowy człowiek musi „nachapać się”. Jedną z cnót głównych czy kardynalnych jest roztropność. Jest to cnota, dzięki której człowiek jest w stanie rozpoznać dobro i wybrać odpowiednie środki do jego pełnienia. My tego nie potrafimy. Nasza zasada to jak najwięcej wyrwać z tego świata dla siebie.
Plakietka Prudência – Roztropność przedstawia biblijny przykład pewnej rozwagi. Józef nie tylko uosabia roztropność w sensie praktycznym – jako zarządca, strateg, tłumacz snów – ale także w sensie duchowym: jako ktoś, kto nie mści się, nie buntuje, lecz rozpoznaje w cierpieniu drogę do większego dobra.
Symboliczne powiązania z plakietką „Prudência”
• Lustro i wąż w rękach kobiety to nie tylko alegoria samopoznania i przezorności, ale też duchowej czujności wobec pokus i zagrożeń. Józef, kuszony przez żonę Potifara, odrzuca grzech – to roztropność moralna.
• Scena pracy i sztuki w dolnym panelu – rzeźbiarze, rolnicy, nauczyciele – to obraz mądrego zarządzania talentami i zasobami. Józef nie tylko tłumaczy sny, ale organizuje system gospodarczy, który ratuje narody. To roztropność społeczna.
• Inskrypcja łacińska: „PREVIDÊNCIA DE JOSÉ NAS SUBSISTÊNCIAS PARA O EGIPTO ” – „Zapobiegliwość Józefa w zabezpieczeniu żywności dla Egiptu ” – idealnie pasuje do Józefa, który nie tylko działa mądrze, ale rozpoznaje właściwy moment. Jego interpretacja snów to sztuka rozeznania czasu.
Występują tu bardzo rzadkie dzisiaj cechy. Józef jako Roztropność wcielona:
• Roztropność w cierpieniu: Nie buntuje się, nie przeklina braci, nie podważa Bożego planu.
• Roztropność w interpretacji: Nie przypisuje sobie mocy tłumaczenia snów – mówi: „To Bóg da odpowiedź”.
• Roztropność w działaniu: Tworzy system magazynowania zboża, przewidując kryzys.
• Roztropność w relacjach: Gdy bracia przybywają po zboże, nie mści się – testuje ich serca, a potem przebacza.
Materiał – tombak patynowany
Technika – odlew ciśnieniowy
Wymiary – 75x88 mm
Waga 270 gr
Grubość – 7 mm
Autor - E.VAZ
Plakietę wydano w 1982 r w Portugalii w GRAVARTE
Numerowane 84/1000, sygnowane
W tym duchu, kilka biblijnych wydarzeń, które rezonują z przesłaniem tej plakietki:
Salomon – Roztropność w sądzie (1 Krl 3,5–28)
Salomon prosi Pana Boga nie o bogactwo, lecz o serce rozumne do rozróżniania dobra od zła. Jego słynny sąd między dwiema kobietami to symbol roztropności w działaniu – nie tylko znajomości prawa, ale głębokiego rozeznania ludzkiej natury.
Medal przedstawia Sąd Salomona w klasycznej kompozycji reliefowej. W centrum siedzi król Salomon na tronie, z koroną i mieczem, rozstrzygający spór dwóch kobiet stojących po jego bokach.
Ikona ukazuje Sąd Salomona w dynamicznej scenie. Król Salomon siedzi na tronie, unosząc rękę w geście wydania wyroku. Przed nim stoją dwie kobiety, z których jedna klęczy i błaga, a druga pozostaje wyprostowana. Żołnierz trzyma małe dziecko, już chodzące, co podkreśla dramatyzm chwili i nadaje scenie bardziej realistyczny, ludzki wymiar. Całość dopełnia architektoniczne tło oraz światło z góry, symbolizujące mądrość i natchnienie.
Abigail – Roztropność w konflikcie (1 Sm 25)
Żona głupiego Nabala, która zapobiega rozlewowi krwi, przynosząc Dawidowi dary i pokorne słowa. Jej roztropność ratuje rodzinę i zyskuje uznanie Dawida. To przykład mądrości kobiecej, która działa szybko, ale z rozwagą.
Medal przedstawia scenę spotkania Abigail z Dawidem – w centrum klęcząca kobieta w długim płaszczu, z pokornym gestem wyciągniętych rąk, ofiarowująca kosz z chlebem i winem. Naprzeciw niej siedzi Dawid z opuszczonym mieczem i dłonią uniesioną w geście pokoju. Za Abigail widać sługi niosące dary. Tło: skalista droga, wzgórza, wschodzące światło.
To hołd dla kobiecej mądrości, która nie walczy, lecz rozbraja gniew słowem i gestem.
Ikona przedstawia scenę z życia Abigail, ukazując jej roztropność i odwagę w zażegnaniu konfliktu. Abigail klęczy przed królem, w geście pokory i błagania, jednocześnie wskazując na dary złożone u jej stóp: chleb, owoce, dzban z napojem. Za nią stoją słudzy niosący kolejne podarunki. Król siedzi na tronie z mieczem, w postawie napiętej, gotowej do działania — to moment, w którym jego gniew ma zostać zatrzymany.
Pięć roztropnych panien (Mt 25,1–13)
W przypowieści o pannach z lampami, roztropne przygotowują się na przyjście oblubieńca, mając zapas oliwy. To obraz duchowej czujności – nie chodzi o zapasy, lecz o gotowość serca. Roztropność jako czuwanie.
Medal ukazuje scenę z przypowieści o roztropnych pannach. Po lewej stronie stoi Oblubieniec / Nauczyciel, z uniesioną ręką w geście zaproszenia. Po prawej stronie widoczne są cztery panny z lampami, stojące w skupieniu i gotowości. Piąta panna — zgodnie z narracją — jest już w środku, dlatego nie pojawia się w kompozycji. Tło stanowi arkada, która symbolizuje wejście na ucztę weselną.
Ikona ukazuje scenę z przypowieści o roztropnych pannach. Po lewej stronie stoi Oblubieniec, z ręką uniesioną w geście rozpoznania i zaproszenia. Po prawej stronie znajdują się cztery panny trzymające lampy — ubrane w długie szaty, skupione, gotowe na wejście na ucztę. Każda z nich niesie zapaloną lampę jako znak czuwania i duchowej mądrości. Tło stanowi arkada, symbol przejścia do wnętrza uczty weselnej. U góry widnieje napis PRUDENTIA / ROZTROPNOŚĆ, a u dołu: PIĘĆ ROZTROPNYCH PANIEN (Mt 25,1–13) — choć kompozycja przedstawia moment, w którym jedna z panien jest już w środku, dlatego na ikonie widoczne są tylko cztery.
Nehemiasz – Roztropność w odbudowie (Ne 2–6)
Nehemiasz odbudowuje mury Jerozolimy, ale nie działa impulsywnie. Najpierw bada teren, potem organizuje pracę, przewiduje ataki wrogów. Jego roztropność to połączenie modlitwy, planowania i czujności.
Medal ukazuje Nehemiasza w momencie odbudowy murów Jerozolimy. Postać stoi w lekkim wykroku, z laską w jednej ręce, a drugą wskazuje na wznoszoną konstrukcję z kamieni. U jego stóp leży zwinięty plan budowy, symbol roztropnego przygotowania i działania według przemyślanego projektu. W tle widać fragment muru z basztami, podkreślający kontekst odbudowy miasta. Napis wokół brzegu głosi: NEHEMIASZ – ROZTROPNOŚĆ W ODBUDOWIE, łącząc scenę z cnotą, którą reprezentuje.
Ikona to obraz roztropności jako harmonii między modlitwą, planem i czujnością. Przedstawia go z ciepłym złotym nimbem, skupionego przy odbudowie murów Jerozolimy, ze zwojem planów i laską w dłoni. Styl inspirowany ikonografią wschodnią, z inskrypcją „Roztropność – Nehemiasz”.
Paweł – Roztropność misyjna (Dz 17,22–34)
W Atenach nie zaczyna od krytyki, lecz od pochwały ich religijności. Cytuje poetów, buduje mosty. Roztropność Pawła to zdolność dostosowania języka do odbiorcy, bez utraty prawdy. To mądrość ewangelizacji.
Medal przedstawia Apostoła Pawła w dynamicznej, nauczycielskiej pozie. Paweł stoi w lekkim wykroku, trzymając w lewej ręce zwój — znak nauczania, misji i Słowa, które głosił. Prawą rękę unosi ku górze w geście mądrego pouczenia lub prorockiego wskazania. Za nim widnieją dwie profilowe głowy, symbolizujące słuchaczy, narody lub wspólnoty, do których kierował swoje przesłanie. W tle znajduje się klasyczna budowla z kolumnami, przywołująca kontekst jego działalności w świecie grecko‑rzymskim.
Ikona przedstawia Apostoła na Areopagu, w geście nauczania, z tłem greckiej świątyni i słuchaczami w klasycznych szatach. Złoty nimb, zwój w dłoni, inskrypcja w języku polskim — wszystko w stylu bizantyjskim, z duchową głębią i elegancją.
Napis u góry głosi PAWEŁ, a u dołu: ROZTROP-NOŚĆ MISYJNA, podkreślając cnotę mądrego, odpowiedzialnego głoszenia.
Estera – Roztropność w strategii (Ks. Estery)
Nie ujawnia od razu swego pochodzenia. Czeka na właściwy moment, by interweniować u króla. Jej roztropność to rozeznanie czasu – kairos – i odwaga połączona z taktem.
Medal przedstawia Esterę w chwili namysłu i strategicznego rozeznania. Estera stoi w lekkim profilu, z koroną na głowie, trzymając w dłoni zwój — znak przygotowania, planu i odpowiedzialnej decyzji. Jej spojrzenie skierowane jest w bok, jakby rozważała kolejny krok. W tle widoczna jest postać siedząca na tronie, z kielichem w dłoni — symbol dworu, władzy i ryzyka, w które Estera musiała wejść, by ocalić swój lud.
Ikona przedstawia Esterę w chwili głębokiego namysłu i rozeznania. Estera stoi frontalnie, z koroną na głowie i aureolą podkreślającą jej wyjątkową rolę. W jednej ręce trzyma zwój — znak przygotowania, wiedzy i odpowiedzialnego planu — a drugą rękę unosi do brody, w geście skupienia i strategicznego myślenia. Za nią widoczna jest zasłona, tworząca intymną przestrzeń decyzji. W górnym rogu znajduje się postać króla na tronie, wskazująca na kontekst dworski i ryzyko, które Estera musi podjąć. Napis ESTERA – KAIROS podkreśla, że jej działanie dokonuje się w „chwili właściwej”, w momencie, który decyduje o losie jej ludu.
Kairos to greckie słowo oznaczające „właściwy moment”, „czas dogodny”, „czas łaski”. W odróżnieniu od chronos (mierzalnego czasu zegarowego), kairos odnosi się do jakości czasu — chwili, w której coś powinno się wydarzyć, bo jest duchowo, moralnie lub strategicznie właściwa.
W Biblii i duchowości chrześcijańskiej kairos to:
• Czas Boży — moment, w którym Pan Bóg działa lub zaprasza do działania.
• Okazja do decyzji — chwila, która wymaga rozeznania, odwagi i odpowiedzi.
• Strategiczna roztropność — jak u Estery, która nie ujawnia swego pochodzenia od razu, lecz czeka na właściwy moment, by interweniować.
Kairos to roztropność czasu — umiejętność wyczucia, kiedy mówić, kiedy milczeć, kiedy działać. To cnota, która łączy mądrość, takt i odwagę.
Złoty nimb, gest rozeznania, zwój ukryty w rękawie, cień tronu w tle — wszystko mówi o kairos: czasie właściwym, który wymaga odwagi i taktu. Inskrypcja „KAIROS” została umieszczona obok imienia, by podkreślić duchowy wymiar tej cnoty.
Inne wydarzenia pasujące do plakietki Prudência – Roztropność we współczesnym świecie:
Medal - Uniwersytety Ludowe
Roztropność rodzi się tam, gdzie człowiek idzie z ludźmi i ku ludziom. To cnota słuchania i prowadzenia, mądrość, która wyrasta z doświadczenia wspólnoty i odpowiedzialności za drugiego. Medale tego cyklu ukazują roztropność jako dziedzictwo pokoleń, jako wychowanie sumienia i jako troskę o dobro wspólne — światło, które nie świeci dla siebie, lecz wskazuje drogę innym.
Roztropność jako formacja sumienia i społeczna odpowiedzialność.
• Solarz: wychowawca, twórca Uniwersytetów Ludowych, nauczyciel roztropności życiowej i etycznej. Solarz nie był teoretykiem. On uczył roztropności życiem, prowadząc ludzi ku samodzielności, odpowiedzialności, kulturze.
• ZSMP: choć ideologicznie nacechowany, medal ten uzupełnia temat jako wyraz roztropności pedagogicznej i społecznej — kształtowania dobra wspólnego.
Ten medal — w swojej dwustronnej formie — ukazuje roztropność jako światło przekazywane przez pokolenia. Awers mówi: „trwamy w nauce”, rewers dodaje: „wiedza służy rozeznaniu”. Razem tworzą obraz cnoty, która nie tylko wie, ale wie, jak wybierać dobro.
Ignacy Solarz 1891-1940 / WUL Z ludźmi ku ludziom, rok 1991, autor Józef Opala (chyba najlepszy medalier, jeżeli chodzi o relief dłoni i chyba trochę piewca wsi – zrobił np. przepiękną plakietę z Witosem – prawie 16 cm średnicy, medale z KRUS itp.), brąz, 110 mm – Solarz to założyciel tzw. Wiejskich Uniwersytetów Ludowych, których symbolem jest krzywula – pokazana na rewersie medalu.
Medal - Towarzystwo Naukowe w Toruniu
Awers: „Sto lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1875–1975”
Ten awers jest wyrazem roztropności instytucjonalnej — trwania nauki, rozwagi pokoleń, przekazywania światła wiedzy przez czas. Prosta, monumentalna typografia podkreśla wagę jubileuszu, a sama data staje się świadectwem ciągłości myślenia, sumienia i odpowiedzialności intelektualnej. To roztropność jako dziedzictwo, jako świadoma pamięć, jako nauka służąca człowiekowi.
Rewers: TNT — alegoria wiedzy i rozeznania
Rewers ukazuje dwie klasyczne postacie w szatach, siedzące po bokach kolumny z sową u podstawy.
• Książki i globus to narzędzia poznania.
• Sowa — symbol mądrości, czujności, widzenia w ciemności.
• Kolumna — trwałość, porządek, etyczna struktura.
• TNT — skrót, który może oznaczać Towarzystwo Naukowe Toruńskie, łącząc ikonografię z instytucją.
Ten rewers to roztropność jako rozeznanie — zdolność widzenia dalej, głębiej, w zgodzie z prawdą i sumieniem. To także roztropność jako harmonia między nauką a etyką, między poznaniem a odpowiedzialnością.
Sto lat Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1874-1974, rok 1975, autor Anna Jarnuszkiewicz (żona Jerzego Jarnuszkiewicza – autora m. in. Pomnika Małego Powstańca), Mennica Państwowa na zlecenie Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 70 mm, nakład 250 sztuk
